Veerkracht en Vertrouwen

In 2016 jaar heeft Arq Psychotrauma Expertgroep in opdracht van ZonMw een inventarisatie psychosociale zorg in Nederland aan vluchtelingen uitgevoerd, waarbij de uitkomsten in het rapport “Veerkracht en vertrouwen” staan beschreven (mei 2016).

Het doel van het rapport was een overzicht van bestaande kennis en initiatieven op het terrein van de psychosociale hulpverlening voor vluchtelingen(kinderen), dat gedragen wordt door de organisaties die betrokken zijn bij de opvang en zorg voor asielzoekers. Dit overzicht vormt de basis voor een uitwisseling van kennis om vervolgens in gezamenlijkheid te kunnen concluderen wat er nog nodig is aan psychosociale hulp voor vluchtelingen en daar ook concrete stappen in te zetten.

In het najaar van 2017 heeft Arq in samenwerking met Pharos een stand van zaken opgemaakt: welke gesignaleerde zaken zijn opgelost en welke zaken nog aandacht en een oplossing behoeven. Klik hier voor de notitie met daarin de update. De stand van zaken is opgemaakt aan de hand van een bondige documentenstudie, vier focusgroepen (waarvan twee specifiek over arbeidsparticipatie) en een stakeholdersmeeting waar de uitkomsten van de focusgroepen zijn besproken en aangescherpt. Deze notitie heeft een brede scope, waarbij we aandacht is voor preventie niveau tot het hoogste niveau van curatie (gespecialiseerde GGZ zorg). Het bestrijkt zowel kinderen als volwassenen met een vluchtelingenachtergrond (asielzoekers en statushouders).

Verbeteringen

Op verschillende aanbevelingen is verbetering te zien. Zo is er toegenomen aandacht voor de psychische klachten van asielzoekers en statushouders. Voor asielzoekers is er een gezamenlijke GGZ- visie ontwikkeld en is de expertise op locatie toegenomen. De ketensamenwerking in buurten en gemeenten krijgt momenteel een impuls door het VNG Ondersteuningsprogramma Gezondheid Statushouders en het daaraan gekoppelde Kennisdelingsprogramma van Pharos en GGD GHOR Nederland. 

Conclusies en aanbevelingen

Andere conclusies en aanbevelingen behoeven nog aandacht. Zowel op opvanglocaties als in de gemeenten is behoefte aan cultuursensitieve expertise in de gehele keten, van signalering, preventie tot en met GGZ-zorg. De GGZ-keten kent nog steeds hiaten en ontbeert samenhang. Belemmeringen zoals de afwezigheid van tolkenvergoeding voor statushouders en de verhuizingen van asielzoekers hebben grote gevolgen voor de toegang en continuïteit van GGZ-zorg. De relatie tussen psychische problemen en de toegang tot arbeid is problematisch.

Het rapport biedt een reeks van verbeterpunten. 

De cijfermatige onderbouwing van aard en omvang van de problemen is ontoereikend. In de gehele keten van signalering tot GGZ-zorg is meer samenhang en professionalisering nodig. Daarbij dienen de volgende accenten worden gelegd:

  • Versterken van signalering en screening van psychische problemen bij asielzoekers en statushouders. Met daarbij oog voor risicogroepen, zoals o.a. ex-AMV’s en slachtoffers van seksueel geweld en martelingen.
  • Versterken preventie aan de basis met aandacht voor de belasting door procedure, verhuizen etc. en bieden van informatie, activiteiten, scholing/opleiding en versterken sociale binding. Sleutelpersonen met een vluchtelingenachtergrond en uit het informele circuit kunnen hiervoor worden ingezet.
  • Meer aanbod van cultuursensitieve, laagdrempelige GGZ-zorg is nodig, zowel preventieve (zie hierboven) als klacht verminderende interventies, zowel op COA locaties als in gemeenten.
  • Lokale ketenaanpak: zorgen dat er structureel aandacht is in gemeenten voor de psychische gezondheid van statushouders en het verbinden tussen ketenpartners (huisarts, GGZ, GGD, sleutelpersonen, begeleiders, klantmanagers, docenten en leerkrachten) en tussen domeinen (gezondheid, participatie en arbeid, wonen, inburgering, etc). Daartoe is lokaal een integrale aanpak gewenst.
  • Versterking van de positie van klantmanagers door hen ruimte te geven voor maatwerk en hun deskundigheid te bevorderen over de achtergrond van statushouders en cultuursensitief werken.
  • Investeer ook in aanbod van preventie en zorg voor (jonge) kinderen met een vluchtelingenachtergrond
  • Investeer bij kinderen/jongeren en volwassenen met een vluchtelingenachtergrond meer in scholing en opleiding op maat, gezien de positieve samenhang met (psychische) gezondheid

Om deze verbeteringen te realiseren is investering nodig. De stakeholders die aan dit rapport hebben meegedaan raden aan het landelijke Ondersteuningsprogramma Gezondheid Statushouders te verlengen en verbreden. Ook vinden zij het belangrijk om op korte termijn de kennisvragen rondom epidemiologie/ cijfers, en wetenschappelijke onderbouwing van instrumenten en interventies te beleggen bij ZonMw.

Meer informatie: Larissa van Beek, L.van.beek@arq.org